In de nacht van vrijdag 27 op zaterdag 28 augustus is er in de Galloway Studio van Sebastiaan van Bijlevelt, frontman van de Nijmeegse band Okieson, een en ander ontvreemd. De gedupeerde muzikant mist nu zijn akoestische Gibson J45 (rode Sunburst), een Maton CW80, een mandoline van Höfner, een akoestische basgitaar en een Framus Archtop-gitaar. De schade wordt geschat op een ruime € 15.000,-, om over de emotionele waarde van Sebastiaans gear nog maar te zwijgen. De band was juist bezig met de preproductie van hun nieuwe album, maar kan daar voorlopig uiteraard niet meer aan verder werken. Alle tips zijn welkom!

Naast het met alle liefde schrijven van interviews, tests en achtergrondverhalen voor uw lijfblad wil ondergetekende wel eens de behoefte voelen iets in elkaar te knutselen. Zijn interessegebied is zo’n twaalf jaar geleden verschoven van schoolkrantjes, in- en intrieste origamiwerkjes en surfplanken op wieltjes naar cd’s en videoclips. De ‘ik doe het zelf wel’-houding die ook onze gewaardeerde columnist Bazz kenmerkt zorgde in die tijdsspanne meer voor frustratie dan wat voor waardevolle toevoeging aan de kunstwereld dan ook. Met een pijnlijke grimas luistert hij rond verhuizingen nog wel eens naar één van de toch maar bewaarde 73.201 pogingen tot ‘albums’, inclusief artwork dat op z’n best ‘goedbedoeld’ genoemd kan worden.

Maar al doende leert men, en geleidelijk aan getuigen de auditieve knutselwerkjes van enig niveau. In nachtenlange mixsessies ontstaat er op den duur zowaar een plaat die de interesse wekt van een label, en zo gaat het spreekwoordelijke balletje rollen. Maar inmiddels is de frustratie verschoven naar een ander gebied. Kon hij vroeger zijn nieuwste producties direct onder het tweeënhalve geïnteresseerde familielid ‘distribueren’, nu liggen volledige albums soms een half jaar volledig af te zijn, voordat de marketingmachine volledig op stoom is om de boel goed te releasen. Helemaal te begrijpen, maar wel een aanslag op je geduld. Dergelijke schone zaken is uw verslaggever namelijk hélemaal niet in bedreven.

Wat doet hij in de tussentijd? Hij bedenkt een videoclip. Maar ook daar staan regels in de weg, en praktische bezwaren (vrij naar Elsschot). Het grootste probleem is allerminst het bedenken van een leuk, afgerond verhaaltje en wilde ideeën als high-speedcameratechnieken (benodigdheden: een regisseur en een heleboel bier). Nee, het wordt pas leuk als de armlastige muzikant probeert een summiere subsidie van het daarvoor opgerichte TAX-Videoclipfonds aan te vragen. Even opbellen met het ongetwijfeld geniale idee is niet genoeg. Schriftelijk moet een enorme lijst aan vragen worden beantwoord. Wat is de artistieke toevoeging aan het bestaande aanbod? Waarom is de combinatie tussen beeldmaker en artiest bij voorbaat een gouden greep? Hoe denkt u de boel in de markt te gaan zetten? Wat moet het gaan kosten (offertes!)? Wat heeft de artiest nog meer op zijn conto staan? Hoe denken we de clip technisch te gaan realiseren en uiteindelijk te distribueren? Zend een dvd en cd mee van de regisseur en de muzikant met eerdere werken. Oh, en dat alles in vijfvoud alstublieft. De uitslag volgt over een ruime maand. Drie zware avonden later ligt er een onmogelijke stapel papier en cd’tjes om te verzenden op het bureau van uw verslaggever. Er mist nog maar één ding: geduld.

Natuurlijk is Nick Cave volwassen geworden, heeft hij zich ontwikkeld tot een bij vlagen briljant songschrijver en scoorde hij zelfs een grote hit met zijn duet met Kylie Minogue. Maar in zijn beste muziek sluimert nog steeds de donkere dreiging uit zijn beginperiode. Sinds hij zich zo’n vijf jaar geleden op zijn nieuwste project Grinderman stortte, is die zelfs weer veel sterker aanwezig. Ik had het nieuwste album van Grinderman eindeloos geluisterd en een doorwrochte lijst vragen opgesteld, maar ging toch meer gespannen dan voor andere interviews op weg naar Amsterdam. Na zo’n twintig minuten file stortte ik me met ware doodsverachting in het Amsterdamse verkeer. Zo kwam ik al goed in de stemming aan bij het interview waarvan ik verwachtte dat het niet makkelijk zou worden.

Het was daarom een behoorlijke schok toen een snorloze Nick Cave mij beleefd de hand schudde, zich keurig voorstelde en mij in vriendelijke afwachting de tijd gaf even wat drinken in te schenken. ‘I’m so sorry, but I have to take this one’, verontschuldigde Nick zich toen zijn telefoon ging. Na een kort gesprek ‘I’ve got a variety of careers going on, I’m sorry’, was het me allang duidelijk dat Nick zijn demonen aardig de baas is en ik me teveel had laten meeslepen door mijn oude puberfantasieën. Dat is het gevaar als je een oude jeugdheld interviewt: je lang gekoesterde romantische beeld van die artiest wordt ineens grondig bijgesteld. In dit geval pakte het gelukkig goed uit. Wat volgde was een interview waarin Cave relaxed en enthousiast vertelde over Grinderman; de woeste gitaarpartijen van Warren Ellis, het voordeel van werken met een kleine band, marathonsessies in de studio, zijn donkere teksten en zijn samenwerking met stergitarist Robert Fripp. Lees het in de volgende Musicmaker!

Na een oefensessie in ‘The Barn’ bij huize Kemkens en een goede maaltijd (risotto met kip en zeevruchten) is het tijd om alle spullen in te laden en naar het Zwarte Cross-terrein te rijden. Dat Wout, zanger-gitarist en bandleider van Shaking Godspeed vertrekt zonder geluidsman Rutger Drenth vergeten we snel en lost Rutger op door op het middenconsole van de beruchte blauwe pausmobiel – een tweezitter – plaats te nemen tussen Maarten en Phoenix Park-zanger Zac Chapman.

Dan is het tijd om polsbandjes te halen om legaal backstage te komen. Dankzij een roze sticker op het autoraam komen we zonder problemen het terrein op. Door een overlevingsdrang gedreven ritueel wordt de koelkast in de backstageruimte geopend, het eerste biertje gedronken en het terrein verkend. Daar stoten we ons hoofd tegen de enorme gele bus van Musicmakers vaste columnist Bazz en zijn Bazzookas-bandleden, zien we dat Paceshifters een fijne show neerzet op het podium van de Fijnproeversweide en wordt datzelfde podium even later geïnspecteerd en getest of het ook bestand is tegen een portie vuige rock & roll van Shaking Godspeed.

Voor aanvang van de Shaking Godspeed-show is het tijd om even te ontspannen. Er wordt nog een biertje gedronken om lekker los te komen, er worden handen geschud met oud-Bloodie Honkies bandleden en aanhang en de backline wordt achter het podium klaar gezet. Daarna is het tijd voor de show. De kantoorstress wordt er in een energiek uurtje keihard uit geknald en we zijn weer terug bij de basis: live-muziek. Rock on!

Het leek zo mooi: na de ongetwijfeld glorieuze overwinning op de Spanjaarden zou het publiek op Bospop de keuze hebben tussen de gladgestreken progpop van Toto of de nog immer opwindende klanken van (het restant van) The Doors. Het had niet zo mogen zijn.

 Festivalschema’s zijn heilig, en zeker op een groot festival als Bospop, dus terwijl het Nederlands elftal net aan de verlenging begint vallen Robbie Krieger, Ray Manzarek met een paar sessiedeuren op drums, bas en zang in huis. De onvermijdelijke Carmina Burana steekt schril af bij de gespannen gezichten op het veld, en niet meer dan een paar honderd man verkiest het overschot van de legendarische band boven het ‘wij-gevoel’ dat voetbal placht op te roepen.

Helemaal pijnlijk wordt het pas als de eerste klanken van L.A. Woman worden gesmoord in een oorverdovende feedback over de P.A.. Als een schoolbandje kijken Krieger en co wat hulpeloos om zich heen en besluiten om toch maar te stoppen. De meest pijnlijke stilte van het festivalseizoen maakt zich meester over het handjevol publiek, terwijl op de achtergrond de ‘ooeh’s’ en ‘aah’s’ van de overige twintigduizend man galmt. Vier droge tikken en ‘The Doors’ kunnen weer verder. De verzengende hitte, de valse start en de lege tent doen de bejaarde rockers weinig goed. ‘Dat we dit nog moeten meemaken’, lijken ze uit te stralen. Maar professionals als ze zijn, maken ze er krampachtig nog het beste van (lees: horlepiepdansjes, een rappende Manzarek en meerdere lofzangen aan het inmiddels al lang vergane maar ooit enige charismatische bandlid Jim Morrison). De hitjes passeren braaf de revue, de invalkrachten doen hun werk en het keyboard van Ray klinkt bijna net zoals de ooit opwindende klanken van zijn orgel.

Maar hierdoor was Bospop uiteindelijk toch verantwoordelijk voor de meest legendarische situatie van het jaar. Geen gewonnen wereldkampioenschap en blije, hossende Oranjefans bij een sterren van de hemel spelende Doors, maar duizenden op onweer staande gezichten die zichzelf naar het podium sleuren om ‘dan maar een beetje opgevrolijkt te worden met Light My Fire’. De band was inmiddels al aan de toegift toe, en keek mismoedig naar de nu ineens wel uitpuilende festivaltent. Om er ook nog eens zo op gewezen te worden dat je tweede keuze bent verlicht het gemoed ook niet echt. Het resultaat: vijf keer chagrijnige bandleden op een podium en duizenden chagrijnige ‘fans’ ervoor. Ga d’r maar aanstaan.

Light My Fire wérd hoe dan ook gespeeld; dat moet gezegd worden. Met de overtuiging van een overreden kikker probeert Manzarek twee keer het beroemde riffje en ‘Morisson’ Miljenko Matijevic roept plichtmatig een keer of drie de titel van het nummer. ‘Thank you and good night!’

Het had zo mooi kunnen zijn.

Oorspronkelijk werd ‘vintage’ alleen voor speciale wijnen gebruikt, maar al heel lang staat het voor van alles wat oud is en een bepaalde kwaliteit heeft.  Halverwege de jaren ‘80 drong het woord de muziekwereld binnen. Terwijl de hitparade nog in de ban was van de allernieuwste digitale galmen, drumsounds en synthesizers, begon, ironisch genoeg vooral in de vooruitstrevende house, een voorliefde te ontstaan voor oude analoge ‘vintage’ gear. Dat klonk veel voller en levendiger! Daarna ging het snel. Vanaf begin jaren ‘90 werd de DX7 links en rechts ingeruild voor een van de vuilnisbelt geredde Rhodes en verschenen er reissues van oude gitaren, versterkers en effectpedalen. Sinds eind jaren ‘90 de digitale revolutie zegevierde zijn vintage sounds zelfs populairder dan ooit. En die worden dus gretig digitaal nagebootst.

Dat is op zich natuurlijk niet zo raar. Vintage sounds hebben een eigen karakter en naarmate de echte oude instrumenten versleten, onbetrouwbaar en slecht verkrijgbaar worden, is het verrotte handig dat je die geluiden toch (min of meer) tot je beschikking hebt. Een beetje gekker wordt het als nieuwe instrumenten het uiterlijk krijgen van hun oude voorgangers. Dan gaat het niet meer (alleen) om de sound, maar om de illusie dat je met een origineel vintage instrument te maken hebt. Maar het wordt pas echt gek als je een nieuwe ‘relic’ gitaar in de winkel koopt die er uitziet alsof iemand daar dertig jaar lang al zijn bloed, zweet en tranen op uitgeperst heeft. Heb je ooit een nieuwe auto vol roest en deuken in een showroom zien staan?

Maar nu komt het allergekste: het doet er helemaal niet toe! Je weet dat die ‘oude’ gitaar hagelnieuw is en geen enkele bijzondere kwaliteit bezit, maar toch trekt ie je meer aan dan de glimmende gitaar ernaast. Of, zoals in mijn geval, je weet dat die veel te goedkope Chinese SX-bas een kwaliteit heeft die precies bij de prijs past, maar omdat ie er van een afstandje uitziet als een jaren ’70 Fender Jazzbass, koop je hem toch. Door iets te kopen met een vintage uiterlijk koop je een idee van tijdloze kwaliteit. En dat je jezelf daarmee voor de gek houdt, maakt niets uit. Of zoals een bevriende gitarist het uitdrukte: ‘Ik weet dat het eigenlijk zielig is dat ik op een gerelicte Strat speel, maar hoe stom ook, het voelt anders.’ En zo is het. Toch?

Om ervoor te zorgen dat je op een perslijst of gastenlijst komt, moet je ruime tijd voor aanvang van het festival een digitaal formulier invullen. Je wordt gevraagd zoveel mogelijk gegevens over je medium te delen. Naast de meest logische dingen als naam van de verslaggever en adres van het medium, moet je ook melden wat je de vorige jaren hebt gepubliceerd, wat je van plan bent om aan voorpublicatie te doen en hoe je dit jaar het festival gaat verslaan. Ook oplagecijfers en websitebezoekers tellen steeds zwaarder mee. Het motto van de accreditatieverleners lijkt: hoe hoger de cijfertjes, hoe eerder je in aanmerking komt voor accreditatie. Het recht van de sterkste?

Er zijn internetsites (e-zines) die misschien 50.000 unieke bezoekers per maand trekken, maar artikelen publiceren waar in de inleiding al twee d/t-fouten zijn gemaakt. Niet zo vreemd, want je moet je bedenken dat ze veelal door enthousiaste vrijwilligers worden gerund. En het gros dat voor dat soort websites schrijft heeft geen journalistieke opleiding genoten of Nederlands gestudeerd. Maar ook dit soort media krijgen steeds gemakkelijker toegang tot festivals.

Die lol wil ik niemand ontnemen, maar ik vraag me wel eens af of er nog kwaliteitscontrole wordt gepleegd door  bijvoorbeeld mensen die accreditatie voor festivals verlenen. Aan hen zou ik willen vragen: gaat kwantiteit boven kwaliteit? Al die graag geziene gasten levert voor ons namelijk een groot nadeel op. Waar je eerder op een festival gemakkelijk een half uur met een artiest kon praten voor een mooi verhaal, hoor je nu soms al na tien minuten: ‘Laatste vraag, er staan nog drie andere mensen te wachten.’ Probeer dan maar eens een diepgaand gesprek te voeren.

Door die korte gesprekken en talloze e-zines die heel sec festivals verslaan, ontstaat er steeds meer eenzijdige berichtgeving. Musicmaker gaat festivalverslaggeving daarom voortaan anders aanpakken, met nieuwe invalshoeken en een fotospread op onze manier. Daar beginnen we mee op de Zwarte Cross, maar ook op Lowlands hebben we met een bandje dat bij Universal zit een mooi plan bedacht. Zover is het nog niet, maar houdt de Musicmaker in de gaten en je zult zien wat ik bedoel!

Patrick Lamberts

Om even flink kort door de bocht te gaan: alle Westerse muziek is vals. Deze woorden tekende ik op uit de mond van gitaarbouwer Yuri Landman tijdens een interview twee jaar geleden. De toccata’s van de geniale Bach? Vals. De vioolconcerten van het wonderkind Mozart? Vals. Chop Suey van System Of A Down? Juist. Als archetypische Alpha duurde het even voordat ik de boude beweringen van Landman – afgestudeerd natuurkundige – kon plaatsen. Het bleek allemaal te maken te hebben met de eigenschappen van dat merkwaardige fenomeen waar alles wat wij muzikanten doen mee begint: geluid. Elke toon die we voortbrengen op een instrument (blokgolfsynthesizers daargelaten) bestaat uit een grondtoon en een oneindige hoeveelheid boventonen. Je kent ze wel van de flageoletten op de gitaar. Deze boventonen volgen een vaste reeks; allereerst een octaaf van de klinkende grondtoon, daarna een reine kwint, dan weer een octaaf, dan een terts, weer een kwint en vervolgens een septiem. En daaropvolgend nog een aantal, maar steeds relatief zachter in volume en dus minder van belang. Deze boventonen – de samenstelling en de onderlinge volumes – zorgen ervoor dat een toon zijn eigen karakteristiek heeft en we dus een G op een piano kunnen onderscheiden van dezelfde G op een saxofoon. De verhoudingen van dit ‘natuurtoonsysteem’ zijn te berekenen met eenvoudige breuken. Als de hele trillende snaar 1/1 is, dan hoor je daarboven de boventonen 2/3, 3/4, 4/5, et cetera.

Volgt u het nog? Laten we het hopen, want nu wordt het interessant. Dat het octaaf een nauw huwelijk heeft met de grondtoon staat buiten kijf, en is door de eenvoudige verhouding van 2/1 ook gemakkelijk te verklaren: een A van 440 Hz (vibraties per seconden) heeft een octaaf van 880 Hz. Als je dit voor je ziet als geluidsgolven, is het makkelijk voor te stellen dat ze naadloos met elkaar ‘samenwerken’ en allerminst de vervelende ‘beats’ – de bijgeluiden van twee valse klanken – produceren. Toch willen we graag meer klanken dan alleen het octaaf, en dus moest er een onderverdeling komen. De u welbekende Griek Pythagoras ontdekte met zijn instrument de ‘monochord’ de op één na belangrijkste en meest consonant klinkende interval, de kwint. Zijn ontdekking – pas veel later in formulevorm berekend – was schokkend en het begin van eeuwen geneuzel met toonsverdelingen. Een opstapeling van twaalf kwinten kwam niet zoals verwacht uit op zeven zuivere octaven. Nét niet, welteverstaan. En hij wilde nog wel zo graag een twaalftoonsverdeling (in feite ook behoorlijk arbitrair) waarmee je het liefst ook nog een kon transponeren tussen verschillende toonsoorten. De ‘oplossing’ werd gevonden in een hele reeks compromissen. Onder aanvoering van de ‘groten der aarde’ als Ptolemus, Mersenne en Salinas zijn we via middentoonstemmingen, welgetempereerde stemmingen en wat dies meer zij uitgekomen bij het twaaltoons evenredig zwevend temperament.

En die klopt dus niet. Het toonsysteem dat wij kennen uit de boekjes en van onze gitaarhals of het pianoklavier is een verminkte versie van echt zuivere intervallen; van elke toonafstand is een klein beetje afgeschaafd zodat alles ‘wel ongeveer goed’ klinkt. Niks is minder waar. Op de achtergrond roepen namelijk ook nog al die boventonen om aandacht. En die zijn in relatie tot elkaar simpelweg kneitervals. Als je het distortionpedaaltje van je gitaarsetup intrapt doe je eigenlijk niks anders dan de boventonen beter hoorbaar maken. Een powerchord is dan geen punt; alleen een octaaf en een kwint klinkt prima. Maar wat als je een mooi vol open G-akkoord pakt met deze distortion aan? Juist, dat produceert een onmogelijke brei van geluid vol met valse ‘beats’. En dat geldt dus voor nagenoeg alle Westerse muziek die ons tot de oren komt; op de achtergrond zit een onmetelijk koor van valse tonen mee te schreeuwen. Maar gewenning maakt ons blijkbaar erg tolerant.

Terug naar Yuri Landman. Zijn vraag ‘als er een meteoriet op aarde klapt horen we geluid in het natuurtoonsysteem, waarom maken we dan nota bene muziek in een verminkte, valse variant?’ spreekt boekdelen. Het antwoord zou zijn: we weten niet beter. Gelukkig zijn er in de geschiedenis van de muziek nog  meer dappere pioniers geweest als Harry Partch en Hermann Helmholtz die stug tegen de stroom in een pleidooi blijven geven voor de natuurzuivere, reine stemming. Zelfs Beck heeft zich in de materie verdiept, en in de jaren ’80 was er een hele stroom muzikanten onder de noemer No Wave – al dan niet bewust – mee bezig. Met een beetje geluk komt er in de popmuziek een nieuwe stroming mensen die verder kijken dan die twaalf manke tonen. Want zeg nou zelf: die hebben we inmiddels toch wel genoeg uitgemolken?

Ik ken wel een band die Moti Special heette, maar dat was een jaren ’80 eendagsvlieg die synthesizerdisco maakte. Ik kon me vrij moeilijk voorstellen dat dát iets voor Musicmaker was, laat staan bij een artikel over straatmuzikanten. Nee, de Moti die Maarten bedoelde was er eentje met lang grijs haar en een dito snor. Ik moest meteen aan David Crosby denken, maar die verwacht ik niet binnen afzienbare tijd op de Nederlandse straten tegen te komen, helaas.

Moti Rymarczuk is een legendarische straatmuzikant in Groningen en het feit dat ik hem na ruim een jaar in die stad gewoond te hebben nog steeds niet ken, zegt waarschijnlijk meer over mijn leefpatroon dan over zijn status. Hoe dan ook: dit was onze man, want met zijn staat van dienst (al ruim 30 jaar fulltime straatmuzikant!) kon hij als geen ander vertellen over de ins en outs van dat bestaan. Maar waar vind je zo’n man? Je zou denken: op straat. Dat viel echter vies tegen.

Het verhaal ging dat Moti veelal speelde op de Vismarkt in Groningen, dus besloot ik om daar te gaan posten. Maar helaas: geen Moti. Ook de volgende dag, waarop ik mijn zoekveld vergrootte naar alle pleinen en straten om de Vismarkt heen, zag ik nergens een straatmuzikant met lang grijs haar en dito snor. Zelfs het inschakelen van drie passerende stadswachten leverde niets op, behalve een paar vreemde blikken. De dagen verstreken, en ondanks dat Maarten en ik inmiddels al onze kennissen hadden gemobiliseerd bleef Moti volstrekt onvindbaar. Met de deadline in zicht maakten we ons steeds ongeruster. Niet alleen over het welslagen van ons artikel, maar vooral over het wel en wee van – de mij nog steeds onbekende – Moti. ‘Hij speelt altijd, hij zal toch niet dood zijn?’, vroeg Maarten zich een paar keer hardop af.

Uiteindelijk hebben we hem toch gevonden. Hoe? Het is om je dood te lachen: gewoon via zijn Facebook-account! Blijkbaar gaan ook straatmuzikanten met de tijd mee. En zo kon ik op de valreep dan toch nog een afspraak maken met die legendarische straatmuzikant met lang grijs haar en dito snor. Wat hij allemaal te vertellen had? Dat lees je in de komende Musicmaker!